Астанада маңдайшаны қалай келісуге болады: 2026 жылғы тәртіп

Сол жағалауда кофехана ашып жатырсыз, қасбетке әріптер тапсырыс беріліп қойған, монтаж демалысқа белгіленген. 2026 жылдың күзінде дәл осы жерде тоқтап алған жөн: 1 қазаннан бастап маңдайша орналастыру тәртібі өзгерді, ал 11 қыркүйектен бастап Астанада жаңа дизайн-код күшіне енді.

Астанада маңдайшаны келісу үшін қала дизайн-кодына сай эскиз дайындап, өтінішті ЭЦҚ арқылы egov.kz, astana.kz порталы немесе әкімдік кеңсесі арқылы беріңіз. БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап бұл қызмет тегін және 4 жұмыс күні ішінде көрсетіледі. Нәтижесінде келісілген эскиз немесе дәлелді бас тарту аласыз. Жұрт «маңдайшаға рұқсат» деп сұрайтыны да осы келісім.

Астанада маңдайшаны келісу керек пе: 2026 жылы не өзгерді

2025 жылғы наурыздан бастап хабарлама тәртібі жұмыс істеді: орны туралы мәліметтер мен эскиз әкімдікке орналастырудан кемінде 5 жұмыс күні бұрын жіберілетін. 4 жұмыс күні ішінде ескерту келмесе, маңдайшаны орнатуға болатын. Бұл ережелердің қалай жұмыс істегені 2025 жылғы тәртіпке шолуда түсіндірілген.

БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап «Республикалық маңызы бар қалада, астанада, облыстық және аудандық маңызы бар қалада, ауылда, кентте маңдайша орналастыруды келісу» мемлекеттік көрсетілетін қызметі жұмыс істей бастады. Енді кәсіпкер болашақ маңдайша туралы жай хабарлап қоймайды, келісілген эскиз немесе дәлелді бас тарту алады. Бұл тәртіпті енгізген заңның деректемелері ашық жарияланымдарда толық расталмаған, сондықтан өтініш бермес бұрын eGov-тағы немесе қалалық порталдағы қызметтің қазіргі сипаттамасын тексеріңіз. Жаңа тәртіп туралы Kapital.kz пен Tengrinews жазды.

Сонымен қатар қасбеттердің сыртқы келбетіне қалалық талаптар пайда болды. Астана дизайн-коды 2026 жылғы 11 қыркүйектен бастап қолданылады, ал бұрыннан тұрған объектілер үшін 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін өтпелі кезең көзделген. Бұл туралы Сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасына сілтеме жасап Elordainfo.kz және «Хабар 24» хабарлады.

Жаңа нүкте үшін өтпелі кезең конструкцияны ескі түсінікпен орнатуға себеп емес. Қазір дайындап жатқан эскизіңіз келісуден өтуі және өтініш берген күні қолданыста болған қалалық талаптарды ескеруі керек.

Маңдайшаның жарнамадан айырмашылығы қандай

Маңдайша ұйымның немесе кәсіпкердің атауы мен қызмет түрін хабарлайды. Оған фирмалық атау мен тауар белгісі кіруі мүмкін; оны бизнес шын мәнінде орналасқан әрі жұмыс істейтін ғимараттың, жапсаржайдың не уақытша құрылыстың шегінде кіреберіске, қоршаудың кірер есігіне, шатырға немесе қасбетке қояды. Бұл анықтама «Жарнама туралы» Заңның 3-бабында берілген.

Мысалы, есіктің үстінде жоғарыда «Ақ дәм кофеханасы», төменде «Ак дам — кофейня» деп жазылған делік. Бұл маңдайшаға ұқсайды: ол үй-жайда кім жұмыс істейтінін және немен айналысатынын білуге көмектеседі. Қасына «Тоқашқа жеңілдік», «Екі сусын алыңыз» деген жазуды немесе сатып алуға шақыратын тауарлар тізімін қосса, мазмұн өзгереді.

Заң жарнама деп адамға, тауарға, тауар белгісіне, жұмысқа немесе қызметке қызығушылық туғызатын не оны қолдайтын, белгісіз көп адамға арналған ақпаратты атайды. Сондықтан акция немесе сатуға бағытталған хабар мекеменің атауының қасында тұрса да, «Жарнама туралы» Заңның 3-бабындағы жарнама анықтамасына сай келуі мүмкін.

Сыртқы жарнама тәртібінен маңдайшаның өзі, жұмыс режимі, кейбір афишалар мен мәліметтер, сондай-ақ витриналар мен терезелердің ішкі безендірілуі шығарылған. Толық тізім «Жарнама туралы» Заңның 11-бабында берілген. Витринаның ішкі безендірілуін сыртқа бекітілген бөлек конструкциямен шатастырмаңыз: шекарасы анық болмаса, басып шығаруға тапсырыс бермес бұрын әкімдікке сурет пен эскизді көрсетіңіз.

Әрі қарайғы бүкіл жолды осы шекара анықтайды. Маңдайшаны келісуді жарнама туралы хабарламамен алмастыруға болмайды, ал жарнамалық хабарды кіреберістің үстіне бекітілгені үшін маңдайша ретінде өткізуге болмайды.

Астанада маңдайшаны келісу: қадам-қадаммен

1. Ғимарат иесімен немесе ПИБ-пен келісіңіз

Эскизге кіріспес бұрын қасбеттегі өзгерістерді кім келісе алатынын анықтаңыз. Үй-жай иесінің жазбаша келісімін немесе сіздің жағдайыңызда ПИБ-тан талап етілетін шешімді сұрап, оны жалдау шартымен бірге сақтаңыз.

Қасбеттегі жарнама үшін заң объект иесімен шарт жасасуды тікелей талап етеді, бұл «Жарнама туралы» Заңның 11-бабының 7-тармағында бекітілген. Маңдайшалар үшін иесінің немесе ПИБ-тың келісімі қажет екені жаңа қалалық қағидалардың жобасында айтылған, оны 2025 жылы Tengrinews баяндады; жобаның дәл осы редакцияда қабылданғаны расталмаған. Сондықтан жобадағы норманы қолданыстағы деп көрсетпеңіз, бірақ жазбаша уағдаластықсыз қасбетті бұрғылатуға да тапсырыс бермеңіз.

2. Дизайн-кодтың ғимаратқа қойылатын талаптарын тексеріңіз

Алдымен бүкіл қасбетті қатты қисайтпай, тура суретке түсіріңіз, содан кейін кіреберісті және болашақ конструкцияның орнын бөлек түсіріңіз. Мекенжайды, қабатты, қабырға материалын, бос бөліктің енін және көршілес маңдайшалардың бар-жоғын нақтылаңыз. Дизайнер конструкцияны ғимараттан бөлек салмас үшін бұл деректер керек болады.

2026 жылғы шілдеде BES.media дизайн-код жобасын баяндады: ғимараттар А, Б, В және Г санаттарына бөлінді; А және Б санаттары үшін әдетте бірінші және екінші қабаттардың арасына тұтас астарсыз жеке көлемді әріптер қою көзделді. Жобада сондай-ақ «бір кіреберіс — бір маңдайша» ережесі, тұрғын үй қасбеттері үшін 2,5 × 0,5 м стандарт, статикалық жарық және жүгірмелі жолға, баннер маңдайшаларға, тік мәтінге және бояумен жазылған жазуларға тыйым айтылды. Бұл мәліметтер BES.media жарияланымындағы жобаға ғана қатысты, ал бекітілген редакциямен сәйкестігі расталмаған.

Мердігерден ғимаратты қай санатқа жатқызатынын және қолданыстағы дизайн-кодтың қай тармағына сүйенетінін көрсетуді сұраңыз. Санаттың өзін және шектеулерді сәулет басқармасынан, әкімдіктен немесе қалалық порталдағы қызмет сипаттамасынан нақтылаңыз. «Біз бәріне осылай жасаймыз» деген жауап нақты мекенжайды тексеруді алмастырмайды.

3. Эскиз дайындаңыз

Эскизде ақ фондағы әдемі әріптер ғана емес, қасбет, орнатылатын нақты орын, конструкция мен элементтердің өлшемдері, бекіту тәсілі, материалдар, түс, мәтін және жарық көрсетілуі керек. Атаудың орысша нұсқасы болса, екі тілді де соңғы орналасуында көрсетіңіз.

Мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшалары қазақ тілінде, қажет болса орыс және басқа тілдерде де орналастырылады. Қазақша мәтін сол жаққа немесе жоғарыға, орысша мәтін оң жаққа немесе төменге қойылады; әріптердің өлшемі бірдей болуы, мәтіндер дәл аударылуы және емле қатесіз жазылуы керек. Қорғалатын тауар белгісі өзгеріссіз беріледі.

Заңның мазмұны бойынша мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшаларында мемлекеттік тіл, ал қажет болса орыс және басқа тілдер де қолданылады; қазақша мәтін сол жақта немесе жоғарыда, орысша мәтін оң жақта немесе төменде, бірдей өлшемді әріптермен орналасады: «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңның 21-бабы.

Тіркелген белгіні өз бетіңізше аудармаңыз және симметрия үшін оның жазылуын өзгертпеңіз. Ал қызмет түрін түсіндіретін сөзге, мысалы «кофехана» дегенге, дұрыс қазақша нұсқа дайындаңыз. Тапсырмас бұрын екі жолды да тілді жетік білетін адамға оқытып шығыңыз.

4. Өтініш беріңіз

БАҚ хабарлауынша, өтінішті үш тәсілмен беруге болады:

1. egov.kz сайтында электрондық өтініш толтырып, оған ЭЦҚ қойып, эскиз көшірмесін тіркеу.
2. astana.kz сайтында қалалық өтініш беру мүмкіндігін пайдаланып, нысанда көрсетілген құжаттарды тіркеу.
3. Әкімдік кеңсесіне өтінішті, эскизді және жеке куәлікті тапсыру.

Өтініш берудің бұл тәсілдері MyBuh.kz шолуында және БАҚ жарияланымдарында жинақталған. Жібермес бұрын тіркелген файлды тағы бір рет ашып көріңіз: эскиз анық оқылуы, мекенжай объектімен, ал суреттегі мәтін өтініштегімен сәйкес келуі керек.

Өтініш берілгенін растайтын құжатты және файлдың соңғы нұсқасын сақтап қойыңыз. Егер дизайнер одан кейін түсті немесе жолдар арасындағы қашықтықты түзетсе, жаңа файлды басқаша атаңыз, сонда монтажшылар ескірген нұсқаны алып кетпейді.

5. Жауапты күтіңіз

Жарияланған түсіндірмелер бойынша қызмет тегін, мерзімі 4 жұмыс күні. Нәтижесі — келісілген эскиз немесе дәлелді бас тарту. Бұл шарттар Kapital.kz мен Tengrinews материалдарында көрсетілген.

Өтініш берген күннің ертесіне қайтып келмейтін монтажды белгілемеңіз. Төрт жұмыс күні оң жауапқа уәде емес, қарау мерзімі ғана. Эскизді түзетуге, қайта өтініш беруге және жасауға уақыт қалдырыңыз.

6. Келісілген нұсқаны жасатып, орнатыңыз

Өндіріске бермес бұрын жұмыс файлын келісілген эскизбен салыстырыңыз: мәтін, түс, өлшем, конструкция, жарық және қасбеттегі орны бірдей болуы керек. Тапсырысқа жеке әріптердің суретін ғана емес, қасбеттің суретін және келісілген құжатты да қоса беріңіз.

Өлшемді «көзге көбірек түсу үшін» өзгерту, материал сатып алынғаннан кейін түсті ауыстыру немесе акция туралы жол қосу келісілген нұсқадан ауытқу болып саналады. Өзгерту қажет болса, алдымен жаңа келісу керек пе, нақтылаңыз.

Маңдайшаны келісуден неге бас тартуы мүмкін

Inbusiness.kz баяндауынша, дәйексіз құжаттар, «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңға сәйкес келмеу, мемлекеттік органның теріс жауабы немесе сараптама қорытындысы, сот шешімі және дербес деректерге қол жеткізуге келісімнің болмауы негіз болуы мүмкін.

Tengrinews хабарлағандай, қарау кезінде елді мекеннің дизайн-кодына сәйкестігін, маңдайшаның орнын, өлшемдерін және конструкциясын, сондай-ақ оның қасбетке қалай үйлесетінін тексереді. Әдемі логотиптің өзі мәселені шешпейді: өтінішті қарайтын адамға нақты ғимараттағы конструкцияның түсінікті көрінісі керек.

Бас тарту қаупін бірнеше қарапайым әрекет азайтады:

1. Нақты өлшемдер мен бекіту тәсілін жасырмаңыз.
2. Қабырғаның үлкейтілген бөлігін ғана емес, жалпы қасбетті көрсетіңіз.
3. Аударманы, емлені және тілдік нұсқалардың орналасуын тексеріңіз.
4. Атау мен қызмет түрін акциялар мен сатуға бағытталған хабарлардан бөліңіз.
5. Тауар белгісін өзгертпеңіз және оны пайдалану құқығын алдын ала растаңыз.
6. Ғимараттың санатын және дизайн-кодтың қолданыстағы талаптарын ресми арна арқылы нақтылаңыз.
7. Тіркелген барлық құжат бір мекенжайға және эскиздің бір нұсқасына қатысты екенін тексеріңіз.

Бас тарту келсе, көрсетілген себеппен жұмыс істеңіз. Сол файлды қайта жібергеннен гөрі нақты өлшемді немесе құжаттар жинағын түзеткен пайдалырақ.

Қасбетте маңдайшадан басқа да нәрсе болса

«Күзгі жеңілдік» плакаты, тауар бейнеленген панель немесе қызметке тапсырыс беруге шақыратын хабар сыртқы жарнамаға жатуы мүмкін. Маңдайшаларды келісу ережелері оған қолданылмайды: хабарлама тәртібі жұмыс істейді, мұны Inbusiness.kz бөлек атап өтеді.

Жарнама таратушы әкімдікке орналастырудан кемінде 5 жұмыс күні бұрын хабарлама жібереді. Оған кезеңі мен орны туралы мәліметтер, орналастыру ақысының алғашқы айы төленгені туралы құжат және эскиздері бар, еркін нысанда жазылған жарнама сипаттамасы қоса беріледі. Әкімдік жоюға міндетті дәлелді ескертулер жіберуге құқылы; 4 жұмыс күні ішінде жауап келмесе, жарнаманы мәлімделген мерзімде орналастыруға болады. Төлем Салық кодексі бойынша алынады, бұл тәртіп «Жарнама туралы» Заңның 11-бабында белгіленген.

Қасбеттегі жарнама үшін объект иесімен шарт та керек. Шарт аяқталғаннан кейін жарнама конструкциясын 30 күнтізбелік күн ішінде бөлшектеу қажет; екі талап та «Жарнама туралы» Заңның 11-бабының 7-тармағында көрсетілген.

Астанада Нұр-Сұлтан қаласы мәслихатының 2020 жылғы 26 тамыздағы № 527/71-VI шешімімен бекітілген сыртқы жарнама қағидалары қолданылады; мәтіні «Әділетте» бар. Жаңа қағидалардың жобасы 2025 жылы қаралды, бірақ оның БАҚ баяндаған редакцияда қабылданғаны расталмаған. 2026 жылдың күзінде өтініш бермес бұрын қызметтің қолданыстағы нысанын және әкімдіктің соңғы түсіндірмелерін ашып қараңыз.

Маңдайшаны келісусіз ілсе не болады

Келісусіз орналастырылған маңдайшаға дәл қай бап қолданылатыны ашық дереккөздерде тікелей түсіндірілмеген. Мағынасы жағынан ең жақын норма — ӘҚБтК-нің 75-бабының 3–4-бөліктері, олар деректемелер мен көрнекі ақпаратты орналастыру талаптарын бұзуға қатысты, ал «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заң бойынша маңдайшалар осыған жатады; жарнаманың тіліне қойылатын талаптарды бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 455-бабы қолданылады.

ӘҚБтК-нің 75-бабының 3–4-бөліктері алдымен ескерту көздейді. Бір жыл ішінде қайта бұзса, айыппұл лауазымды адамдар мен шағын бизнес үшін 5 АЕК, орта бизнес үшін 10 АЕК және ірі бизнес үшін 25 АЕК құрайды. Санкциялардың тұжырымы мен мөлшері ҚР ӘҚБтК-де келтірілген.

Kapital.kz деректері бойынша 2026 жылы АЕК 4 325 теңгеге тең. Тиісінше 5 АЕК — 21 625 теңге, 10 АЕК — 43 250 теңге, 25 АЕК — 108 125 теңге.

Жарнама тілдеріне қойылатын талаптарды бұзу үшін ӘҚБтК-нің бөлек 455-бабы қолданылады. 3-бөлігі бойынша айыппұл жеке тұлғаларға 20 АЕК, лауазымды адамдарға 70 АЕК, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға 100 АЕК, орта бизнеске 150 АЕК және ірі бизнеске 400 АЕК құрайды. Бір жыл ішінде қайта бұзса, 5-бөлігі санаттардың сол ретімен тиісінше 170, 200, 250, 350 және 650 АЕК көздейді.

Әкімдік хабарламасыз сыртқы жарнаманы анықтап, оны «Жарнама туралы» Заңның 17-2-бабына сәйкес бір рет фотоға немесе бейнеге түсіріп тіркеуге құқылы. Сонымен бірге жергілікті актілер сыртқы жарнаманы заңда көзделгеннен тыс қосымша реттеу шараларын енгізе алмайды: ол үшін бөлек қалалық айыппұлдар жоқ.

Іс жүзіндегі шығын жазамен шектелмейді. Конструкция келісілген эскизге немесе қасбет талаптарына сай келмесе, бөлшектеуге, әріптерді түзетуге, электр жұмыстарына және монтажға қайта ақы төлеуге тура келеді. Сомаларды есептемей-ақ, дайын маңдайшаны қайта жасау әкімшілік жазаның өзінен ауыр тиетін кезі жиі болады.

Ескі маңдайшаны 2027 жылға дейін ауыстыру керек пе

Бұрыннан тұрған объектілер үшін 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін өтпелі кезең бар, бұл туралы Elordainfo.kz және «Хабар 24» хабарлады. Қалған уақытты желтоқсанның соңғы аптасына дейінгі кейінге шегеру ретінде емес, тексеруге берілген мүмкіндік ретінде пайдаланыңыз.

Қасбетті суретке түсіріп, ескі эскиз бен құжаттарды тауып, тілдік нұсқаларды салыстырыңыз және ғимараттың санатын нақтылап беруді сұраңыз. Конструкцияны ауыстыруға тура келсе, алдымен жаңа эскиз дайындап, қолданыстағы рәсімнен өтіңіз, содан кейін бөлшектеу мен монтаж күнін иесімен немесе ПИБ-пен келісіңіз.

Ең жақын қадам — кіреберістің үстінде нақты не болатынын анықтау: атау мен қызмет түрі ғана ма, әлде жарнамалық хабар да бар ма. Содан кейін қасбетті суретке түсіріп, екі тілде эскиз дайындаңыз және тапсырысты өндіріске бермес бұрын eGov немесе astana.kz сайтындағы қызметтің қазіргі сипаттамасын тексеріңіз.