Абай көшесіндегі үйдің бірінші қабатынан гүл дүкеніне орын жалдадыңыз делік. Бұрынғы жалға алушы қасбеттің жартысын алатын үлкен жарық қорапты және үлдірмен түгел дерлік жабылған терезелерді қалдырып кеткен. Жаңа конструкцияға тапсырыс бергенше жазуды ауыстыра салу оңай көрінеді. Бірақ 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап Алматының дизайн-коды бұрыннан тұрған объектілерге де қолданылады, сондықтан ескі қораптың ілулі тұрғаны оны сақтап қалуға болады дегенді білдірмейді.
Алматыда маңдайшаны келісу үшін алдымен эскизді қала дизайн-кодымен тексеріңіз, содан кейін эскизі бар өтінішті ЭЦҚ арқылы egov.kz порталына немесе әкімдік кеңсесіне беріңіз. БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап қызмет тегін және 4 жұмыс күні алады. Нәтижесі — келісілген эскиз немесе дәлелді бас тарту, маңдайшаны тек содан кейін жасатады.
Алматыда маңдайшаларға қандай ережелер қолданылады
Бірінші құжат — № 82 мәслихат шешімімен бекітілген Алматы дизайн-коды. Ол қасбеттің келбетін реттейді: маңдайша қайда тұра алады, конструкция қандай болуы керек, витринаның қанша бөлігін алуға рұқсат етіледі және қандай шешімдерге тыйым салынған. Бұрыннан тұрған объектілер үшін оның талаптары 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап күшіне енді.
Екінші құжат — әкімдіктің № 2/341 қаулысымен бекітілген Сыртқы жарнама объектілерін орнату қағидалары. Олар есіктің үстіндегі әр жазуға емес, жарнама конструкцияларына қатысты. Онда, басқа талаптармен қатар, жарнама конструкциясының жарықтығына, түнгі жарығына және таңбалануына қойылатын талаптар белгіленген.
Кіреберістің үстіндегі қарапайым маңдайша үшін алдымен дизайн-кодты тексереді. Оның 10-тармағы орнатпас бұрын эскизі бар хабарлама беріп, орналастыруды уәкілетті органмен келісуді талап етеді. Ескі қорап, жалға берушінің келісімі немесе өндіріске төленіп қойған тапсырыс бұл рәсімді алмастырмайды.
БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап маңдайша орналастыруды келісудің жалпыреспубликалық мемлекеттік қызметі жұмыс істейді. Kapital.kz жариялаған тәртіп бойынша өтінішті eGov және әкімдік кеңсесі қабылдайды.
Іс жүзінде құжаттар бір ретпен жұмыс істейді. Алдымен орынды, конструкцияны және безендіруді қалалық дизайн-код бойынша тексересіз. Содан кейін дайын эскизді қолданыстағы келісу арнасы арқылы бересіз. Сыртқы жарнама қағидалары конструкция мазмұны мен орналастыру тәсілі жағынан маңдайшаға емес, жарнамаға жататын болса керек болады.
Астананың өз қалалық талаптары бар, олар бөлек мақалада талданған. Алматының өлшемдері мен шектеулерін басқа қалаға көшіруге болмайды.
Алматы дизайн-коды қандай маңдайшаға рұқсат береді
Бірінші қабаттың маңдайшасы кіреберістің үстіндегі фризге, есіктің осі бойынша орналастырылады. Конструкция саны кіреберіс санына байланысты: бір есік қабырғаның бос жерлеріне бірнеше маңдайша таратып қоюға құқық бермейді.
Бірінші қабат үшін биіктік табалдырықтан 2,5–4,5 метр. Қасбетте көршілес маңдайшалар болса, жаңасы көзге түсу үшін жоғары көтерілмей, солармен бір деңгейде тұруы керек. Бұл талаптар дизайн-кодтың 11 және 16-тармақтарында бекітілген.
Тапсырыс бермес бұрын қасбетке сызба ретінде қараған пайдалы. Фриздің шекарасын табыңыз, есіктің ортасынан ойша тік сызық жүргізіңіз және маңдайшаның болжамды сызығын көршілес конструкциялармен салыстырыңыз. Қате суреттің өзінен көрінеді: атау витринаға қарай ығысқан, жалпы қатардан жоғары көтерілген немесе өз кіреберіс тобының шегінен асып созылған.
| Болады | Болмайды |
|---|---|
| Маңдайшаны кіреберіс үстіндегі фризге, есіктің осі бойынша орналастыру | Оны өз кіреберіс тобынан бір жаққа әкету |
| Сіңдірме сіңген ағашты, металды, пластикті немесе композитті пайдалану | Қасбеттің сәулет элементтерін конструкциямен жауып тастау |
| Қорапты пластиктен, оргәйнектен немесе поликарбонаттан жасау | Қасбет түсіне сәйкес келмейтін, көзге түсетін бүйірлерін қалдыру |
| Қорапты қасбетке тығыз жапсыру | Маңдайшаны қасбеттің шегінен шығарып қою |
| Бір кіреберіске бір маңдайша қою | Бір есіктің айналасына бірнеше маңдайша жинау |
Жарық қораптың өзіне тыйым салынбаған. Ол қасбетке тығыз жанасуы керек, ал бүйірлері қабырғаның түсіне боялады. Сондықтан гүл дүкенінің ескі конструкциясын «бұрыннан ілулі тұр» деген қағидамен емес, орнына, жанасуына және ғимараттың бөлшектерін жауып тұрмағанына қарап бағалайды.
Ескі қорапты қарағанда төрт нәрсені тексерген жөн: ол өз кіреберісінің үстінде ме, осі есікпен сәйкес келе ме, корпусы қасбеттің шегінен шығып тұрмай ма және бүйірлерін қабырға түсіне келтіруге бола ма. Егер орны немесе конструкция түрі дизайн-кодқа қайшы келсе, бет жағындағы үлдірді ауыстыру мәселені шешпейді.
Жарығы бар көлемді әріптер үшін код бөлек арақатынас белгілейді: әріптің қалыңдығы қаріптің негізгі сызығы қалыңдығының жартысына тең. Эскизде жазудың алдыңғы көрінісін ғана көрсету жеткіліксіз. Элементтердің қалыңдығын белгілеуді сұраңыз және жасатпас бұрын сызбаны өндіріспен салыстырыңыз.
Алматы дизайн-коды қасбетте неге тыйым салады
Алматы дизайн-кодының 20-тармағы мәтінді немесе түсті ауыстырумен түзетуге келмейтін шешімдерді тізіп береді. Тыйымға конструкцияның өзі ілінсе, басқа эскиз керек болады.
Маңдайшаларды мына жерлерге және мынадай түрде орнатуға болмайды:
- өз кіреберіс тобынан тыс, тұрғын емес ғимараттарда код көздеген шатыр мен қасбет қондырғыларынан басқа;
- балкондарға, лоджияларға және эркерлерге;
- ғимараттың сәулет элементтерінің үстіне;
- қасбеттің шегінен шығып тұратындай;
- тұрғын үйлердің подъездеріне;
- тігінен;
- электрондық табло немесе жүгірмелі жол түрінде;
- бір кіреберіске біреуден артық.
Әдеттегі қате көзге ең жақсы түсетін бос орынды алуға ұмтылудан басталады. Есіктің үстінде орын аз болғандықтан, атауды эркерге көшіреді, терезелердің арасына тігінен қояды немесе қасбеттің көршілес бөлігіне дейін созады. Дизайн-код үшін бос қабырға рұқсат етілген орын емес: маңдайша өз кіреберіс тобымен байланысты болып қалады.
Терезелер мен витриналарға бөлек шектеу бар: үлдір ойықтың 30%-ынан артығын жаппауы керек. Абай көшесіндегі гүл дүкені үшін бұл тұтас дерлік жапсырманы алып тастау немесе қайта жасау керек дегенді білдіреді.
Алдымен әр ойықты қатты қисайтпай, тура алдынан суретке түсіріңіз. Эскизде үлдірдің суретін ғана емес, терезенің толық контурын да көрсетіңіз, әйтпесе безендіру ойықтың қанша бөлігін алатыны түсініксіз болады. Бұл бетті басып шығарғанға дейін тексеріңіз: қиылып қойған суретті жаңадан жасамай кішірейту мүмкін емес.
Қасбетті баннерлермен тұтас жабуға 27-тармақ тыйым салады. Қасбеттегі бейне мен статикалық суретке тек ғимараттың терезесіз бүйір қабырғаларында рұқсат етіледі, бұл 28-тармақтың талабы. Терезенің жанындағы немесе кіреберістің үстіндегі экран ұйымның атауын үнемі көрсетіп тұрғаны үшін қарапайым маңдайшаға айналмайды.
Екінші қабат
Сол үйдің екінші қабатында стоматология бар деп елестетейік. Оның маңдайшасы астарсыз, жарық қорапсыз, панель-кронштейнсіз және тақтайшасыз болуы керек, ал оны терезенің жоғарғы осінен 0,4–0,6 метр қашықтыққа орналастырады. Дизайн-кодтың 17-тармағы осылай тұжырымдалған.
Лайықты композиция ортақ панельсіз жеке элементтерден құралады. Бірінші қабаттың кіреберіс тобына жарауы мүмкін қорапты жоғарыға көшіруге болмайды: қабат өзгерсе, конструкцияға қойылатын талаптар да өзгереді.
Екінші қабаттың эскизінде терезені толық көрсетіп, оның жоғарғы осін сызуды сұраңыз. Орындаушы әдемі жазуы бар қабырғаның үлкейтілген үзіндісін ғана салса, мұндай бет бойынша қашықтықты және ортақ астардың жоқтығын тексеру қиын.
Шатыр, көрсеткіштер және штендерлер
Шатыр үстіндегі қондырғыға тек астарсыз, ішкі жарығы бар жеке әріптер түрінде рұқсат етіледі. Қаңқасы күңгірт сұр болуы керек. Шатырдағы үлкен қорап бұл шарттарға сай келмейді.
Кіреберісті байқау қиын болса, дизайн-код өлшемі 1,5 × 0,9 метрден аспайтын және кіреберістен 15 метрден алыс емес бір көрсеткішке рұқсат береді. Штендер кіреберістен 5 метрден алыс емес жерге қойылады және фирмалық түстермен безендіріледі. Бұл параметрлер дизайн-кодтың 24–26-тармақтарында келтірілген.
Көрсеткіш пен штендер жол табуға көмектеседі, бірақ маңдайшаны шексіз қайталауға рұқсат бермейді. Орындаушыға тапсырмада кіреберіске дейінгі қашықтықты жазыңыз және конструкцияны ақ фондағы бөлек суретпен ғана емес, учаске сызбасында көрсетуді сұраңыз.
Алматыда маңдайшаны келісу: қадам-қадаммен
Меншік иесінің келісімін алыңыз. Үй-жай жалға алынған болса, эскиз бен жасауға ақы төлемес бұрын орналастыруды үй-жайдың немесе ғимараттың иесімен келісіңіз. Бекіту нүктелерін және қасбетке қатысты кез келген жұмысты бөлек талқылаңыз, сонда қағаз жүзінде бекітілген конструкция монтаж алдында иесінің тыйымына тап болмайды.
Өлшемдерді алып, қасбетті суретке түсіріңіз. Кіреберіс тобының жалпы көрінісі, орнатылатын жердің тура көрінісі, есік, фриз, терезелер және көршілес маңдайшалар керек. Өлшегенде табалдырықтан бастап биіктікті, есіктің осін және жабуға болмайтын сәулет элементтерін белгілеңіз.
Дизайнерден тротуардан кездейсоқ түсірілген сурет бойынша арақатынасты болжауды сұрамаңыз. Кіреберіс тобының шеттері қиылмаған суретті және өлшемдері көрсетілген түсінікті сызбаны беріңіз. Гүл дүкені үшін ескі қораптың және үлдірмен жабылған әр ойықтың өлшемдерін бөлек жазып алыңыз.
- Екі тілде эскиз дайындаңыз. Мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшалары мемлекеттік тілде, қажет болса орыс және басқа тілдерде де ресімделеді. Қазақша мәтін сол жаққа немесе жоғарыға, орысша мәтін оң жаққа немесе төменге қойылады; әріптердің өлшемі бірдей, ал қорғалатын тауар белгілері өзгеріссіз беріледі.
Заң бойынша қазақша мәтін сол жақта немесе жоғарыда, орысша мәтін оң жақта немесе төменде орналасады, әріптердің өлшемі бірдей болуы тиіс: «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңның 21-бабы
Тапсырмас бұрын екі мәтінді бөлек оқып шығыңыз, содан кейін олардың орналасуын салыстырыңыз. Эскизден орнатылатын орын, материалдар, өлшемдер, конструкция, бүйірлерінің түсі және жарығы да түсінікті болуы керек. Бұл бөлшектерсіз салынған әдемі қасбет суреті тым көп шешімді жасау кезеңіне қалдырады.
- Эскизді келісуге беріңіз. 2026 жылғы 1 қазаннан бастап eGov-қа ЭЦҚ қойылған электрондық өтініш пен эскиз көшірмесі беріледі. Екінші жол — әкімдік кеңсесі, оған өтінішті, эскизді және жеке куәлікті тапсырады. Қызмет тегін, мерзімі 4 жұмыс күні; нәтижесінде келісілген эскиз немесе дәлелді бас тарту беріледі, деп хабарлайды Kapital.kz.
2024 жылғы жарияланымдар бойынша Алматыда эскизі бар хабарлама Қалалық жоспарлау және урбанистика басқармасына берілген. Жүгінбес бұрын eGov-тан қолданыстағы арнаны тексеріңіз: сол кезде айтылған 98mag жарияланымындағы 15 жұмыс күні мерзімі ескірді, қазір 4 жұмыс күні мерзімі жарияланған.
Жарияланған бас тарту негіздерінің ішінде дәйексіз құжаттар, «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңға сәйкес келмеу, мемлекеттік органның теріс жауабы немесе сараптама қорытындысы, сот шешімі және дербес деректерге қол жеткізуге келісімнің болмауы аталған. Бұл тізімді Inbusiness.kz келтіреді. Жібермес бұрын соңғы эскиздің тіркелгенін және өтініштегі мәліметтердің құжаттармен сәйкес келетінін тексеріңіз.
- Конструкцияны келісілген эскиз бойынша жасатыңыз. Төлем жасамас бұрын өндіріске хат алмасудағы ерте нұсқаны емес, бекітілген файлды беріңіз. Өлшемдер, орналасуы, материалы, астары және жарығы өзгермейтінін растауды сұраңыз.
Келісілгеннен кейін әріптерді үлкейткіңіз, қорап қосқыңыз немесе маңдайшаны бір жаққа жылжытқыңыз келсе, өзгертілген нұсқаны алдымен қайта тексеріңіз. Шебердің «осылай көзге көбірек түседі» деген сөзі эскизден ауытқуды заңды етпейді.
Маңдайшаның жарнамадан айырмашылығы қандай
Маңдайша сыртқы жарнамаға жатпайды. Витриналар мен терезелердің ішкі безендірілуі де оған жатпайды, бұл «Жарнама туралы» Заңның 11-бабының 1-1-тармағында тікелей бекітілген. Алайда витринаның ішкі безендірілуі ойықтың 30%-ынан артығын жапсыруға қатысты дизайн-код шектеуін жоймайды.
Сыртқы жарнама басқа рәсімнен өтеді: әкімдікке орналастырудан кемінде 5 жұмыс күні бұрын хабарлама беріледі, ал төлем Салық кодексі бойынша төленеді. MyBuh.kz деректері бойынша Алматы үшін 2026 жылға арналған мөлшерлемелер № 277 мәслихат шешімімен бекітілген, ал төлем ай сайын 25-інен кешіктірілмей төленеді.
Маңдайша сыртқы жарнамаға жатпайды, ал сыртқы жарнама хабарлама рәсімінен өтеді. Маңдайша эскизін келісу мен жарнама орналастыру туралы хабарлама бірін-бірі алмастырмайды.
Шатырдағы жарық жарнамасы мен қасбеттегі ауданы 10 м²-ден асатын конструкциялар тек шатырды немесе қасбетті қайта жаңарту арқылы, ҰЭМ-нің № 750 бұйрығындағы рәсімдер бойынша орнатылады. Бұл Сыртқы жарнама объектілерін орнату жөніндегі қалалық қағидалардың 25-тармағында көрсетілген.
Жарнама конструкциялары үшін қағидалар жарықтықты 500 кд/м²-ден аспайтындай етіп белгілейді және түнгі жарықты талап етеді. Конструкцияға меншік иесінің ЖСН немесе БСН-і, атауы мен телефоны, жарнама орнының нөмірі жазылады; таңбалауды QR-кодпен беруге рұқсат етіледі. Бұл талаптар әкімдіктің № 2/341 қаулысының 9–10-тармақтарында бекітілген.
BES.media маңдайша стандартынан «бірнеше сантиметрге болса да» асып кету конструкцияны жарнама деп тануға әкеледі деп жазады, бірақ мұндай тұжырымы бар нақты норма жарияланымда келтірілмеген. Іс жүзіндегі қауіпсіз бағдар — келісілген эскиз: жасау барысында оның өлшемдерін өзгертпеңіз.
Алматыда маңдайшаны келісусіз ілсе не болады
Дизайн-кодты бұзғаны үшін ӘҚБтК-де бөлек бап жоқ. Бірақ бұл конструкцияны қалдыруға рұқсат береді дегенді білдірмейді: BES.media мәліметінше, өтпелі кезеңнен кейін коммуналдық қызметтер ережеге сәйкес келмейтін маңдайшаларды бөлшектеп әкетуі мүмкін.
Деректемелер мен көрнекі ақпаратты орналастыру талаптарын бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 75-бабының 3–4-бөліктері қолданылады. Алғаш рет бұзғанда ескерту көзделген. Бір жыл ішінде қайта бұзса, айыппұл лауазымды адамдар мен шағын бизнес үшін 5 АЕК, орта бизнес үшін 10 АЕК, ірі бизнес үшін 25 АЕК құрайды.
2026 жылы АЕК 4 325 теңгеге тең. Демек 5 АЕК — 21 625 теңге, 10 АЕК — 43 250 теңге, 25 АЕК — 108 125 теңге.
Жарнама тіліне қойылатын талаптарды бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 455-бабының 3-бөлігі айыппұл белгілейді: жеке тұлғаларға 20 АЕК, лауазымды адамдарға 70 АЕК, шағын бизнеске 100 АЕК, орта бизнеске 150 АЕК және ірі бизнеске 400 АЕК.
Қарапайым маңдайша үшін басты қаржылық қатер — қайта жасау. Қате корпустың өлшемінде, бекіту орнында немесе конструкция түрінде болса, оны бір жаңа үлдірмен түзете алмайсыз: бұйымды бөлшектеп, эскизді өзгертіп, өндірісті қайта іске қосуға тура келеді.
Алматыда маңдайшаға тапсырыс бермес бұрын
- Үй-жайдың немесе ғимараттың иесінен келісім алыңыз.
- Қасбетті толық суретке түсіріп, кіреберіс тобының өлшемдерін алыңыз.
- Фризді, есіктің осін, биіктікті және көршілес маңдайшалардың деңгейін тексеріңіз.
- Қазақша және орысша мәтіндерді дұрыс өзара орналасуымен дайындаңыз.
- Эскизде өлшемдерді, материалдарды, жарықты, бүйірлерінің түсін және бекіту тәсілін көрсетіңіз.
- Соңғы эскизді қолданыстағы арна арқылы беріп, нәтижесін күтіңіз.
- Жасатпас бұрын өндірістік файлды келісілген эскизбен салыстырыңыз.
Абай көшесіндегі гүл дүкеніне ескі қорапты көзсіз қайта жапсырмай, оның орны мен конструкциясын тексеріп, әр терезедегі жапсырманы рұқсат етілген үлеске дейін азайтып, жаңа үлдірді басып шығармас бұрын жаңартылған эскизді келіскен жөн.
Жиі қойылатын сұрақтар
Алматыда маңдайшаны қалай келісуге болады?
Эскизді Алматы дизайн-кодымен тексеріңіз: орны, биіктігі, материалдары және тыйымдар. Содан кейін эскизі бар өтінішті ЭЦҚ арқылы egov.kz порталына немесе әкімдік кеңсесіне беріңіз; БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап қызмет тегін және 4 жұмыс күні алады.
Алматыда маңдайшаны келісу керек пе?
Иә. Дизайн-код эскизді орнатуға дейін беруді талап етеді, ал БАҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап өтінішті eGov немесе әкімдік кеңсесі арқылы беруге болады.
Алматы дизайн-коды бойынша маңдайшаны қандай биіктікке ілу керек?
Бірінші қабатта маңдайшаны табалдырықтан 2,5–4,5 метр биіктікке, көршілес маңдайшалармен бір деңгейге орналастырады.
Витринаны үлдірмен жапсыруға бола ма?
Үлдір терезе немесе витрина ойығының 30%-ынан артығын жаппауы керек. Витрина мен терезенің ішкі безендірілуі сыртқы жарнамаға жатпайды.
Екінші қабатқа жарық қорап орнатуға бола ма?
Жоқ. Екінші қабаттағы маңдайша астарсыз, жарық қорапсыз, панель-кронштейнсіз және тақтайшасыз болуы керек.
Бір кіреберіске неше маңдайша ілуге болады?
Алматы дизайн-коды бойынша біреу ғана: бір кіреберіске бірнеше маңдайша қоюға тыйым салынған. Маңдайшаларды кіреберістің үстіне, кіреберістер санына қарай, есіктің осі бойымен орналастырады.
Маңдайшаны келісу қанша тұрады және қанша күтеміз?
2026 жылы жарияланған тәртіп бойынша мемлекеттік қызмет тегін, нәтижесі 4 жұмыс күнінде беріледі.
