Шымкенттен шығар жолда көлік жуу орныңыз бар делік, жол бойына жарықдиодты экран қоюды ойлап жүрсіз. Күндіз онда өз акцияларыңыз жүреді, ал бос уақытты көршілерге сатпақсыз: шиномонтажға, жол бойындағы кафеге, қосалқы бөлшектер дүкеніне. Жабдық сатушы жарқыраған роликтерді көрсетіп, экран «бір маусымда өзін ақтайды» деп сендіреді.
Бұл уәдені тексеретін дерек жоқ: Қазақстандағы жарықдиодты экрандардың өзін ақтауы туралы жарияланған мәліметті біз таппадық. Есесіне сатып алмай тұрып басқа нәрсені тексеруге болады: экранды сіздің орныңызға қоюға бола ма, мемлекет ай сайын қанша алады және шығын қандай баптардан құралады. Сонда сатушының уәдесі өзіңіз жасайтын есепке айналады.
LED-экран өзін ақтай ма, оны алдын ала ешкім айта алмайды: Қазақстандағы экрандардың өзін ақтауы туралы жарияланған дерек жоқ. Есепті өзіңіз жасаңыз. Айлық табыстан (өзіңіз бақылай алатын акциялар түсімі мен сатылған эфир ақшасы) сыртқы жарнама ақысын қоса алғандағы айлық шығынды шегеріп, салынған қаржыны қалған сомаға бөліңіз.
Көшедегі LED-экранға рұқсат керек пе
Сізге қандай қағидалар қолданылатыны орнату орнына байланысты. «Жарнама туралы» Заң сыртқы жарнама объектісі деп ғимараттар мен конструкцияларды, «оның ішінде экрандар мен электрондық таблоларды, жарық конструкцияларын» атайды (3-баптың 10-тармақшасы). Жол жиегіндегі немесе қасбеттегі экран бұл анықтамаға ешбір ескертусіз сыяды.
Мұндай экранда жарнама орналастыратын адам іске қосудан кемінде бес жұмыс күні бұрын әкімдікке хабарлайды. Құжаттар топтамасына кезеңі мен мекенжайы көрсетілген нысан, эскиздері бар роликтер сипаттамасы және бірінші айға түбіртек кіреді. Заң рұқсат талап етпейді (11-баптың 2–2-2-тармақтары).
Ғимарат ішіндегі экранның қағидасы басқа. Ақтөбедегі сауда орталығын елестетіңіз: атриумда ілулі тұрған экран жалға алушылардың акцияларын көрсетеді. Заң сыртқы жарнама деп үй-жайдан тыс ашық кеңістікте көрінетін жарнаманы атайды, сондықтан залдағы экран бұл анықтамаға жатпайды (3-баптың 9-тармақшасы).
Витрина әйнегінің ар жағында көшеге қаратып қойған экранмен жағдай күрделірек. Заң сыртқы жарнамаға «витриналар мен терезелердің сырттан көруге арналған ішкі безендірілуін» жатқызбайды (11-баптың 1-1-тармағы). Жарықдиодты экран осындай безендіруге жата ма, норма тікелей айтпайды. Есебіңіз осыған сүйенсе, сатып алмай тұрып әкімдікке жазбаша сұрақ қойыңыз.
LED-экранды қасбетке ілуге бола ма
Өз аумағының сыртқы жарнама қағидаларын әкімдік әзірлейді, ал мәслихат бекітеді («Жарнама туралы» Заңның 17-2-бабының 3-тармағы). Сондықтан Шымкентте, Ақтөбеде және Алматыда жауап әртүрлі болуы мүмкін. Тәжірибеде қандай шектеулер кездесетінін Алматы құжаттарынан көруге болады.
Алматы дизайн-коды маңдайша құрамындағы электрондық таблоға және жүгіртпе жолға тыйым салады. Қасбеттегі бейне мен статикалық суретке тек ғимараттың терезесіз бүйір қабырғаларында жол беріледі (Алматы дизайн-кодының 20 және 28-тармақтары). Алматыда дүкен кіреберісінің үстіне маңдайшаның орнына экран қою өтпейді.
BES.media баяндаған Астана дизайн-кодының жобасында жүгіртпе жолға да тыйым салынған. Жоба бекітілген мәтінмен сәйкес келе ме, біз тексермедік, сондықтан ғимаратыңызға қойылатын талаптарды әкімдіктен нақтылаңыз (BES.media, 2026 жылғы 20 шілде).
Алматының сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орнату қағидалары техникалық шарттар қосады. Конструкцияның жарықтығы 500 кд/м²-ден аспауы керек (9-тармақ). Қасбеттегі 10 м²-ден үлкен конструкцияны және шатырдағы жарық жарнамасын ҰЭМ-нің № 750 бұйрығындағы рәсімдер бойынша қасбетті немесе шатырды реконструкциялау арқылы, яғни жобамен ғана орнатады (25-тармақ).
Жеке тұрған экранның жолы да сонда сипатталған: алдымен жерге құқық, содан кейін сәулет-жоспарлау тапсырмасы мен техникалық шарттар, эскизді сәулет басқармасымен келісу, тек содан кейін құрылыс (16-тармақ). Ең аз қашықтықтар да бар: аялдамадан 25 м, жаяу жүргіншілер өткелінен 20 м, ағаштардан 3 м, басқа жарнама конструкциясынан 50 м (18-тармақ).
Екі талап бүкіл елде қолданылады. Жарнама жол белгілеріне ұқсамауы және жол қозғалысына қатысушылардың көзін шағылыстырмауы керек («Жарнама туралы» Заңның 11-бабының 1-2-тармағы). Көшеде дыбысқа тыйым салынған: елді мекендерде және жолдың бөлінген белдеуінде «ашық кеңістікте дыбыстық ақпарат арқылы» жарнамалауға жол берілмейді (6-баптың 5-2-тармағы). Көше экранына колонка алудың қажеті жоқ.
Жарықдиодты экрандағы жарнама үшін айына қанша төлейді
Сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін 2026 жылғы Салық кодексінің мөлшерлемелері бойынша ай сайын төлейді. Төлеуші — сыртқы жарнама объектісінің меншік иесі немесе жарнама орналастырылған ғимараттың меншік иесі (Салық кодексінің 654-бабы). Экран сіздікі болып, өз жеріңізде тұрса, онда көршілердің жарнамасын көрсетсеңіз де, төлейтін сіз боласыз.
Мөлшерлемелер айлық есептік көрсеткішке (АЕК) байланған, 2026 жылы ол 4 325 ₸ (Kapital.kz). Елді мекендердегі экрандарға кодекс бөлек жолдар арнаған (655-баптың 3-тармағы):
| Жарнама түрі | Астана және республикалық маңызы бар қала | Облыстық маңызы бар қала | Аудандық маңызы бар қала, ауыл |
|---|---|---|---|
| 20 м²-ге дейінгі бейне | 20 АЕК (86 500 ₸) | 14 АЕК (60 550 ₸) | 6 АЕК (25 950 ₸) |
| 20 м²-ден асатын бейне | 30 АЕК (129 750 ₸) | 24 АЕК (103 800 ₸) | 16 АЕК (69 200 ₸) |
| Жүгіртпе жол | 3 АЕК (12 975 ₸) | 2 АЕК (8 650 ₸) | 1 АЕК (4 325 ₸) |
Бұл конструкцияның бір жағы үшін айлық базалық мөлшерлемелер. Роликтер мен тілдердің саны сомаға әсер етпейді: кодекс бір жақты суреттер мен бейнелердің «санына қарамастан» есептейді. Жол жиегіндегі екі жақты экран екі жақ болып саналады.
Мәслихат базалық мөлшерлемені түзете алады. Облыстарда оны 50%-ға дейін төмендетуге немесе 100%-ға дейін көтеруге, ал Астанада және республикалық маңызы бар қалаларда 50%-ға дейін төмендетуге немесе 200%-ға дейін көтеруге болады (655-бап). Шымкент республикалық маңызы бар қала, сондықтан онда 20 м²-ге дейінгі экран үшін бастапқы нүкте айына 86 500 ₸, яғни жылына 1 038 000 ₸. Мәслихат шешімі бұл соманы кез келген жаққа жылжытуы мүмкін, сондықтан қолданыстағы мөлшерлемені әкімдіктен немесе мемлекеттік кірістер департаментінен нақтылаңыз.
Экран халықаралық немесе республикалық маңызы бар жолдың бөлінген белдеуінде тұрса, басқа кесте қолданылады: ондағы мөлшерлемелер жол санаты мен ауданға байланысты (655-баптың 2-тармағы). Қала шетіндегі көлік жуу орны үшін мұны бірінші кезекте анықтаған жөн.
«Тиісті хабарлама жіберілмеген жағдайда төлемақы сомасын өндіріп алуға және бюджетке енгізуге сыртқы (көрнекі) жарнаманың іс жүзінде орналастырылуы негіз болып табылады» (мағыналық аударма). — Салық кодексінің 653-бабының 2-тармағы
Бұл жағдайда мөлшерлемелер екі есе өседі. Төлемді әр айдың 25-іне дейін төлеу керек, бірінші айды хабарлама бергенге дейін төлейді, ал бір айдан қысқа мерзімге толық ай ретінде төлейді (656-бап). Экранды хабарламасыз екі аптаға «сынап көру үшін» іске қосу оны тәртіппен рәсімдегеннен қымбатқа түседі.
LED-экранды ұстау қаншаға түседі: шығын баптары
Сатушы әдетте жинақтың бағасын айтады. Сізге бүкіл қызмет мерзіміндегі толық көрініс керек, сондықтан шығынды бір реттік және айлық деп бөліңіз.
| Шығын бабы | Қашан төлейсіз | Нені нақтылау керек |
|---|---|---|
| Экран: модульдер, аудан, пиксель қадамы | Бір рет | Экранға қандай қашықтықтан қарайды |
| Конструкция, іргетас немесе қасбетке бекіту | Бір рет | Жүктемені кім есептейді және бекітуге кім жауап береді |
| Жоба және рәсімдеу | Бір рет | Қалаңыздың қағидалары бойынша жоба керек пе |
| Электр желісіне қосу | Бір рет | Нысанда қуат жете ме |
| Электр қуаты | Ай сайын | Күндізгі және түнгі режимдегі тұтыну |
| Басқару және бағдарлама | Бір рет немесе жазылыммен | Роликтерді кім және қалай жүктейді |
| Роликтер жасау | Үнемі | Әр акцияға жаңа роликті кім жасайды |
| Қызмет көрсету және қосалқы модульдер | Үнемі | Бұзылғанда кім және қанша уақытта келеді |
| Сыртқы жарнама үшін төлемақы | Ай сайын | Мекенжайыңызға мәслихат бекіткен мөлшерлеме |
| Бөлшектеу | Соңында | Экранды кім алып, конструкцияны кім әкетеді |
Пиксель қадамы көру қашықтығымен байланысты: көрермен неғұрлым жақын тұрса, қадам соғұрлым ұсақ болуы керек. Өтіп бара жатқан көліктен көрінетін тас жол бойындағы экранға және Ақтөбедегі сауда орталығы атриумындағы экранға жеткізуші әртүрлі модуль ұсынады. Таңдауын дәл сіздің орныңызға қатысты түсіндіріп беруін сұраңыз.
Экран бөгде қасбетте ілулі тұрса, бөлшектеу туралы алдын ала ойланған жөн. Қасбетке жарнаманы меншік иесімен шарт бойынша орналастырады, ал шарт аяқталғаннан кейін конструкцияны 30 күнтізбелік күн ішінде алу керек («Жарнама туралы» Заңның 11-бабының 7-тармағы).
LED-экранның өзін ақтау мерзімін қалай есептейді
Есеп бір жолға сыяды. Айлық табыстан айлық шығынды, оның ішінде бір реттік салымның үлесін шегеріңіз. Нәтиже оң болса, салымды соған бөліңіз: өзін ақтаудың шамамен алынған мерзімі айлармен шығады.
Шығынды жоғарыдағы кесте бойынша жинайсыз. Табыспен қиынырақ, ол екі бөліктен тұрады.
Бірінші бөлік — өз акцияларыңыздан түсетін қосымша түсім. Оны бақылай білу керек: тек экранда көрсетілетін жеке промокод, бөлек телефон нөмірі немесе кассада қойылатын «бізді қайдан білдіңіз» деген қарапайым сұрақ. Мұндай есепсіз экранның әсерін маусым мен ауа райынан ажырата алмайсыз.
Екінші бөлік — көрсету уақытын көршілерге сату. Оны есепке қоспас бұрын болашақ сатып алушыларды аралап шығыңыз. Айына қанша төлеуге дайын екенін сұрап, алдын ала келісімін жазбаша беруін өтініңіз. Көршілер «көре жатармыз» десе, алғашқы жылы эфир сатудан түсетін табысты нөл деп есептеген дұрыс.
Эфир сатқанда сіз жарнама таратушыға айналасыз. Заң бойынша орналастыру уақытына, орнына және тәсіліне сіз, ал мазмұнына жарнама беруші жауап береді («Жарнама туралы» Заңның 20-бабы). Жарнама қазақ тілінде, жарнама берушінің қалауы бойынша орыс және басқа тілдерде де берілуі керек (6-баптың 2-тармағы), ал бағалар теңгемен көрсетіледі (6-баптың 4-1-тармағы). Көршілердің роликтерін тексеру сіздің мойныңызға түседі.
Табыстың екі бөлігі де әзірге белгісіз болса, сынақтан бастаңыз. Өз ауданыңыздағы бөгде экраннан бір-екі айға уақыт жалға алып, промокод бойынша қанша адам келгенін санаңыз. Мұны өз экраныңызды сатып алғаннан кейін білгеннен гөрі арзанға түседі.
Экран кімге жарайды, кімге маңдайша жеткілікті
Экран хабар жиі өзгеретін жерде өзін ақтайды. Маусымдық пакеттері бар көлік жуу орнында, күн мәзірі бар мейрамханада, ондаған жалға алушысы бар сауда орталығында апта сайын көрсететін нәрсе табылады. Ағыны көп, қасында басқа бизнестер жұмыс істейтін алаң сатып алушылар қызығушылығын растаса, эфир сата алады.
Жылдар бойы бір нәрсені, атауы мен қызмет түрін ғана хабарлайтын дүкенге экран көп нәрсе қоспайды. Оның міндетін маңдайша шешеді: оны роликтермен толтырудың қажеті жоқ және ол үшін сыртқы жарнамадағыдай ай сайын төлемақы алынбайды, өйткені заң маңдайшаны сыртқы жарнамаға жатқызбайды (11-баптың 1-1-тармағы).
Жарықдиодты экранды қалай таңдайды: жеткізушіден не сұрау керек
Жауаптарды коммерциялық ұсынысқа немесе шартқа жазып беруін сұраңыз:
- «Қандай пиксель қадамын ұсынасыз және ол қандай көру қашықтығына арналған?»
- «Ең жоғары жарықтығы қандай және экран кешке оны өзі төмендете ала ма?»
- «Экран қандай температура аралығында жұмыс істейді және шаң мен ылғалдан қалай қорғалған?»
- «Жеткізілімге қанша қосалқы модуль кіреді?»
- «Кепілдігіңіз нені қамтиды және бұзылғанда кім келеді?»
- «Роликтерді қалай жүктейміз және оларды қашықтан ауыстыруға бола ма?»
- «Экран күндіз және түнде қанша электр қуатын тұтынады?»
- «Қала қағидалары талап етсе, конструкция жобасын кім жасайды?»
- «Эскиздерді кім дайындап, әкімдікке хабарламаны кім жібереді?»
- «Бағаға не кіреді: жеткізу, монтаж, қосу, бағдарлама, оқыту?»
«Экран бір маусымда өзін ақтайды» деген жауап бұл жолдардың ешқайсысын алмастырмайды. Уәде сүйенетін есепті көрсетуін сатушыдан сұрап, оған 655-бап бойынша төлемақы енгізілгенін тексеріңіз.
Шымкенттегі көлік жуу орнының иесіне сатып алмас бұрын үш нәрсе істеген жөн. Бұл учаскеге экран қоюға бола ма және оған жеке тұрған конструкцияның рәсімі керек пе, әкімдіктен білу. Төлемақыны 655-баптың қай кестесімен есептеу керегін және мәслихат қандай түзету бекіткенін анықтау. Эфир бағасын есепке енгізбес бұрын көршілермен сөйлесу.
Жиі қойылатын сұрақтар
LED-экран өзін ақтай ма?
Қазақстандағы экрандардың өзін ақтауы туралы жарияланған деректер жоқ. Өзіңіз есептеңіз: мемлекетке төлемақыны қоса алғандағы айлық шығынды өзіңіз бақылай алатын қосымша түсіммен және сатып алушысы болса, сатылған көрсету уақытынан түсетін ақшамен салыстырыңыз.
Көшедегі LED-экранға рұқсат керек пе?
Заң рұқсат талап етпейді, бірақ көшедегі экран сыртқы (көрнекі) жарнама объектісіне жатады. Іске қосудан кемінде бес жұмыс күні бұрын әкімдікке хабарлама жіберіп, оған бірінші айдың төлемі туралы құжатты қоса тіркеу керек. Жеке тұрған конструкцияға немесе қасбеттегі үлкен экранға қала қағидалары жобаны да талап етуі мүмкін.
Жарықдиодты экрандағы жарнама үшін айына қанша төлеу керек?
Салық кодексінің 655-бабы бойынша ауданы 20 м²-ге дейінгі бейненің базалық мөлшерлемесі Астанада және республикалық маңызы бар қалаларда 20 АЕК, облыс орталықтарында 14 АЕК, аудандық қалалар мен ауылдарда 6 АЕК. 2026 жылы 20 АЕК 86 500 теңгеге тең. Мәслихат мөлшерлемені төмендетуі немесе көтеруі мүмкін, сондықтан өз мекенжайыңыздың сомасын әкімдіктен немесе салық органынан нақтылаңыз.
LED-экран қанша тұрады?
Жиынтықтың бағасын жеткізуші айтады, бірақ иесіне бүкіл қызмет мерзіміндегі толық сома маңыздырақ. Оған экран, конструкция, жоба, қосу, электр қуаты, бағдарлама, роликтер, қызмет көрсету, сыртқы жарнама ақысы және бөлшектеу кіреді, сондықтан әр жолды бөлек жазып беруін сұраңыз.
Көшеге жарықдиодты экранды қалай таңдау керек?
Көру қашықтығынан бастаңыз: көрермен неғұрлым жақын тұрса, пиксель қадамы соғұрлым ұсақ болуы керек. Содан кейін ең жоғары жарықтықты және оның кешке өздігінен төмендеуін, жұмыс температурасын, шаң мен ылғалдан қорғанысын, қосалқы модульдер мен кепілдікті тексеріңіз.
Маңдайшаны экран түрінде жасауға бола ма?
Алматыда болмайды: дизайн-код электрондық таблоға және жүгіртпе жолға тыйым салады, ал қасбеттегі бейнеге тек терезесіз бүйір қабырғаларда рұқсат береді. БАҚ баяндауынша, Астананың дизайн-код жобасында да жүгіртпе жолға тыйым салынған. Басқа қалаларда тапсырыс бермей тұрып жергілікті қағидаларды тексеріңіз.
Көше экранының жарықтығы қандай болуы керек?
Алматыда қағидалар сыртқы жарнама конструкцияларының жарықтығын 500 кд/м²-мен шектейді. «Жарнама туралы» Заң бүкіл елде жарнаманың жол қозғалысына қатысушылардың көзін шағылыстыруына тыйым салады. Экран кешке және түнде жарықтығын төмендете алатынын жеткізушіден растап беруін сұраңыз.
